Bitwa nad Bzurą - część 1

W dniach od 9 do 18 września 1939 roku nad Bzurą rozegrała się największa bitwa w czasie Wojny Obronnej Polski 1939. Zwana jest Bitwą nad Bzurą lub Birwą pod Kutnem. Została stoczona przez armie polskie "Poznań" i "Pomorze" z niemieckimi 8 i 10 Armią z Grupy Armii "Sud".

Bitwa przebiegała w trzech fazach - pierwsze dwie fazy miały charakter działań zaczepno-obronnych, podejmowanych przez stronę polską, trzecia obrony:
I faza (9-12 wrzesień) natarcie na Stryków
II faza (13-16 wrzesień) natarcie na Łowicz
III faza (16-18 wrzesień) odwrót na Warszawę podczas którego siły polskie uległy rozbiciu.

....................................................................................

Całością sił polskich dowodził dowódca Armii "Poznań" gen. dyw. Tadeusz Kutrzeba. Skład Armii "Poznań":
- grupa operacyjna gen. bryg. E. Knolla-Kownackiego
     - 14 DP (dca gen. bryg. F. Wład)
     - 17 DP (dca płk dypl. M. Mozdyniewicz)
     - 25 DP (dca gen. bryg. F Alter)
- Wielkopolska Brygada Kawalerii (dca gen. bryg. R. Abraham)
- dwanaście batalionów Brygady Obrony Narodowej "Poznań" (dca płk S. Siuda)
- 7 pułk artylerii ciężkiej(dca płk T. Bondar)
- lotnictwo (dca płk dypl. pilot S. Kuźmiński)
     - 3 dyon z 3 pułku lotnictwa myśliwskiego,
     - 34 eskadra rozpoznawcza,
     - 33 i 36 eskadra obserwacyjna.

Zdjęcie przedstawia manewry w okresie międzywojennym.

Skład Armii "Pomorze" (dowódca gen. dyw. Władysław Bortnowski):
- grupa operacyjna "Wschód" (dca gen. bryg. M. Bołtuć)
     - 4 DP (dcy płk dypl M. Rawicz-Mysłowski - poległ 12 IX, płk J. Werobej)
     - 16 DP (dca płk dypl. Z. Bohusz-Szyszko)
- GO kawalerii dowodzonej przez Gen. Grzmota-Skotnickiego (zawierała zbiorczy pułk kawalerii Pomorskiej Brygady Kawalerii)
- 15 DP (dca gen. bryg. Z. Przyjałkowski)
- 26 DP (dca płk Adam Ajdukiewicz)
- 27 DP (gen. bryg. J. Drapella)
- sześć batalionów Obrony Narodowej
- lotnictwo (dca płk pilot B. Stachoń)
     - 3 dyon z 4 pułku lotnictwa myśliwskiego
     - 42 eskadra rozpoznawcza
     - 43 i 46 eskadra obserwacyjna.

Siłami niem. dowodził dowódca Grupy Armii "Sud" gen. płk G. von Rundstedt.

Skład 10 Armii (dca gen. art. W. Reichenau):
- XI Korpus Armii
     - 18 i 19 Dywizja Piechoty
     - 2 dyon z 67 pułk artylerii ciężkiej
- XVI Korpus Pancerny
     - 1 Dywizja Pancerna
     - 4 Dywizja Pancerna
     - 31 Dywizja Piechoty
- XV Korpus Armii
     - 1 i 2 Dywizja Lekka
     - 29 Dywizja Zmotoryzowana.

Skład 8 Armii (dca gen. piech. J. Blaskowitz):
- III Korpus Armijny z 4 Armii:
     - 3, 50 i 208 Dywizja Piechoty
     - BP "Netze"
     - 2 dyon z 66 pułk artylerii ciężkiej- 10 Korpus Armijny:
     - 17, 30, 213 i 221 Dywizja Piechoty
     - 2 dyon z 58 pułk artylerii ciężkiej
     - 2 dyon z 59 pułk artylerii ciężkiej- 13 Korpus Armijny:
     - 10 i 24 Dywizja Piechoty
     - 3 DLek
     - 2 dyon z 40 pułk artylerii ciężkiej
     - 2 dyon z 49 pułk artylerii ciężkiej
     - 2 dyon z 93 pułk artylerii ciężkiej
- wojska ochrony pogranicza (13 i 14 zgrupowanie),
- artyleria dyspozycyjna Grupy Armii "Sud":
     - 623 pułk artylerii najcięższej,
     - 607, 631 i 641 dyon artylerii najcięższej,
     - I dyon z 33 pułk artylerii lekkiej
- lotnictwo bojowe:
     - jednostki 1 i 4 Floty Powietrznej oraz lotnictwo specjalne.

Armie "Poznań" i "Pomorze" broniły, zgodnie z planem, terenu Poznańskiego i Pomorza. W dniach 1-3 IX armia "Pomorze" poniosła porażkę w Borach Tucholskich i wycofała się na pd. brzeg Wisły. Niemcy nie podjęli pościgu, ruszyli wojskami szybkimi na wsch. (w pasie na pn. od Wisły). Armia "Poznań", nie atakowana większymi siłami, pozostawała w obronie na terenie Wielkopolski. 5 IX, wobec odniesionych przez Niemców sukcesów na obu skrzydłach frontu pol., Nacz. Wódz zarządził ogólny odwrót na linię rzek: Narew, Wisła i San. Armie "Poznań" i "Pomorze", wysunięte w stosunku do pozostałych sił pol. bardziej na zach., znalazły się w odosobnieniu. Otrzymały one w ramach odwrotu na nową linię obrony rozkaz odejścia na Warszawę. Odwrót dokonany nocami zapobiegł wykryciu wycofujących się wojsk przez lotnictwo niem. 8 IX armie "Pomorze" i "Poznań" osiągnęły obszar Kutno, Włocławek, Koło. Równolegle do kierunku odwrotu obu armii pol. zdążały niem. 8 i 10 Armia, które dysponując wojskami szybkimi wyprzedziły siły polskie.